24 oktober 2010
door Sonja Super
Armoede is een relatief begrip, enerzijds omdat armoede door elk mens anders ervaren kan worden, dus gevoelsmatig, en ook anders benaderd kan worden vanuit ieders intellectuele standpunt van het begrip, eventueel gebaseerd op feiten en cijfers. In onderstaand stukje van mij komen in feite vier representatieve personen aan de orde, die in een ontmoeting geconfronteerd worden met het begrip armoede. De ene persoon ben ik, ik schrijf het vanuit mijn eigen ervaring en visie; de tweede persoon is degene die net als ik op het terrasje zit, genietend van de vrijheid, vrijheid van op dat moment de zorg, waar we in het stukje mee geconfronteerd worden. De derde persoon is de horecamanager; en de vierde persoon, de dakloze, de hoofdrolspeler, is de persoon die in relatieve en objectieve armoede leeft.
Encounter
Ik ben met de bus naar de stad gegaan. De stad, als in “naar het centrum”, daar waar de actie is. Een vergadering van GroenLinks. Ik ging wat vroeger, omdat ik van Rotterdam houd, en om dan even van te voren ergens op een terrasje neer te strijken met interessant leesvoer en een Palmpje.
Ik liep over de Witte de Withstraat en zag dat het bij Hotel Bazar op de hoek erg gezellig was en nam plaats op een stoeltje bij een verder leeg tafeltje, ondanks de drukte. Aan een ander tafeltje zaten twee heren, nou ja, heren, die benaming associeer ik meestal met mannen in pak, wit overhemd en stropdas, maar deze heren droegen een korte broek en een hemdje, wat ook beter bij het weer paste en wellicht ook beter bij hun bezigheden (ik zag een paar koffers). Ik kreeg uitnodigende opmerkingen en wimpelde deze vrolijk weg, mijn gezellig was een andere dan van de heren. Bij de pui kwam een plekje vrij en ik verhuisde met mijn spullen en drankje naar de bank tegen de pui en kon me toen even heerlijk installeren. Alle publiek dat langs liep kon ik vanuit mijn ooghoeken gadeslaan en sommige ook heerlijk nakijken, want ik geef mijn ogen graag goed de kost. Een van de heren, die het meest spraakzaam was, gaf me een hand toen ze weggingen en wenste me een genoeglijk verblijf, het hotel is prima sprak hij, met een knipoog. Rechts van mij zat een ouder echtpaar, ze wachtten vol begerigheid en bij voorbaat genietend op een bestelde maaltijd.
Als ik voor de zoveelste keer op kijk van mijn papieren, komt er een dakloze op me toe gelopen. Een beetje schichtig, hij heeft een stapeltje boekjes in zijn armen. Hij spreekt me zacht aan, ik versta hem niet meteen, dus hij herhaalt “heeft u wat geld voor me zodat ik vannacht een slaapplaats kan betalen?” Ik geef hem een handje vol kleingeld, ik denk bij elkaar ongeveer 1,50. Ik geef altijd. De bedrijfsleider was meteen naar het terras gekomen en keek de dakloze aan. Deze had zich snel omgedraaid en met niet meer dan alleen mijn kleine gift is hij weggegaan. Ik vraag zonder woorden met een vragende blik aan de bedrijfsleider of dat niet mag?
“Nee” zegt hij,” we proberen te voorkomen dat ze komen vragen om geld. De reden is vooral, om onze klanten te laten zitten op ons terras zonder dat zij gestoord worden door zulke personen”. De bedrijfsleider was verder correct, was niet boos en de dakloze man is gewoon weggegaan. De dame naast me, die op haar eten wacht, zegt : “Nou dat u dat doet, je weet maar nooit … ”
Ik zeg tegen haar dat 80 % van de armoede in Nederland een oorzaak heeft door de interventie van overheid en instanties, de bureaucratie, en dat het niet aan mij is om te oordelen waarom hij om geld moet bedelen. Dat het ook niet aan mij is om te oordelen of hij het wel voor een slaapplaats besteedt of misschien voor drugs of alcohol, want dat is wat vaak wordt gedacht. Het is niet aan mij om te oordelen waarom en waardoor hij dakloos is geworden. Ik zeg tegen haar, dat hij vast ook het liefst net als ik lekker relaxt zou willen zitten met een biertje op een terrasje, maar dat zijn levensomstandigheden anders hebben bepaald. Ze knikt, niet helemaal overtuigd, maar wel met een blik van “ja daar zit wel wat in”. Haar eten en van haar metgezel wordt gebracht en ze vallen hongerig aan …
Jaren geleden waarschuwde men mij dat ik nooit wat moest geven, ik wist nooit waarom, maar “zulke mensen “ besteedden hun geld altijd verkeerd, was dan het antwoord. Toen ik Arnhem woonde heb ik veel geleerd over de achtergronden. Ik was buddy bij Buddyzorg Gelderland en heb daarvoor diverse trainingen en intervisieweekenden gevolgd.
Verderop komen nieuwe klanten zitten, als de ober Miraldo hun bestelling komt brengen, krijgen ze er een karafje water bij. Er is niets meer dat de orde verstoort.
Met toestemming van de bedrijfsleiding van Hotel Bazar
Armoede is in de context van de studie die ik nu volg, gerelateerd aan het niet of te weinig hebben van middelen om in je bestaan te voorzien. Theoretisch gezien komt het er op neer dat iedereen wel genoeg geld heeft om brood te kopen. Of om in het eerste levensonderhoud te voorzien, zo is het in Nederland althans geregeld. Praktisch gezien vallen er veel mensen buiten deze boot, omdat zij door omstandigheden soms niet eens een vaste woon- of verblijfsplaats hebben. Eind jaren ’80 sprak ik eens een voormalig ondernemer die door de beurskrach van 1987 finaal aan de grond was geraakt. Natuurlijk is iedereen zelf verantwoordelijk, vooral als je er vanuit mag gaan dat iemand voor de volle 100% toerekeningsvatbaar is en ook voor het totaal bij het proces betrokken is geweest en verantwoordelijk mag worden gesteld. Dus van het proces van financieel onafhankelijk zijn, van handelen met geld en eventueel speculeren daarmee.
Echter ook, en zelfs in geval van deze ondernemer, zijn er omstandigheden, die elke individuele verantwoordelijkheid overstijgen, namelijk de gezamenlijke draagkracht van een economie op zijn retour.
Als gevolg van de kredietcrisis van 2008, die doorwerkt tot nu, 2010, zijn er velen ook in een neerwaartse spiraal terecht gekomen. Vooral als reactie op faillissementen in branches die kwetsbaar zijn voor de markt. Er volgden ontslagen, heel veel mensen kwamen zonder werk, dienden een uitkering aan te vragen. En de cijfers liegen er niet om dat de aanvragen voor hulp bij schulden, meer en meer de pan uitrijzen. De economie herstelt zich, zij het dat de mensen die inmiddels in de problemen zijn gekomen, hier geen profijt van zullen hebben. Althans niet op korte termijn. Armoede is van alle tijden, armoede is gerelateerd aan deelname aan de maatschappij. Uitsluiting, of dat nou door eigen toedoen of door andermans toedoen is ontstaan, is een voedingsbodem voor armoede.
Daarom is het belangrijk dat er mogelijkheden worden gecreëerd, duurzame werkgelegenheid, bewustwording van je eigen verantwoording van deelname aan de maatschappij. Zulk gedrag zal bijdragen aan een stevigere basis van de jeugd, waardoor deze hun eigen verantwoording zullen leren te nemen.
De cijfers over armoede zullen ook vanuit de verschillende disciplines een ander beeld kunnen geven, omdat uitgangspunten en referentiekaders, maar ook doelstellingen om de cijfers te brengen, zeer uitlopend zijn. Zo heb ik weleens gelezen dat 80% van de armoede in Nederland onnodig is, en veroorzaakt door overheden en bureaucratie. Want, wanneer een persoon bijvoorbeeld, op dag 1 besluit bij haar geweldadige echtgenoot weg te gaan, voorwerk heeft gedaan, om een huis voor haar en haar kinderen te mogen betrekken via de reguliere weg, en zij tevens zorg heeft gedragen voor de aanvraag van de sociale voorzieningen zoals die in Nederland worden aangeboden, kan het gebeuren, dat zij toch twee maanden zonder inkomsten zit. De oorzaak hiervan is, dat organisaties traag en log zijn in hun processen. Dat een aanvraag voor een uitkering van de Sociale Dienst, maar ook een aanvraag voor Huurtoeslag, 8 weken mag duren.
Wanneer je een laag inkomen hebt, en je met je kinderen gaat verhuizen, betaal je dan dus je entreekosten voor de nieuwe woning, de eerste huur en administratiekosten. Je zult op de een of andere manier met iets van inboedel in de woning trekken, kortom, het kost je geld, voor sommige inkomens is dat zelfs veel geld. De vrouw over wie ik hier schrijf, had niets, zij trok in de woning, zonder dat zij vloerbedekking kon betalen, zonder meubels, dan alleen wat matrassen die zij misschien geleend had, of tweedehands gekregen. De eerste levensbehoeften voor een maand zijn dan al niet meer op te brengen, omdat de inkomsten nog niet lopen en alles wat je hebt, is opgegaan aan het verkrijgen van de woning. Tenslotte is het zo geregeld, dat je eerst betaalt, huur, gas, water en elektriciteit, en je inkomen altijd pas achteraf wordt uitbetaald.
Soms lijkt het er op dat de toon gezet is voor de objectieve armoede van deze persoon, zoals in mijn voorbeeld. Vanuit mijn werkervaring heb ik dit meegemaakt. De gevolgen kunnen heel groot zijn, omdat er een verkeerde start is gemaakt en er vanaf dat moment achter de financiële feiten aan gelopen wordt. Hoe marginaal ook, omdat het in de ogen van sommigen subjectief gezien om kleine bedragen gaat, is het ontstane gat vaak niet te dichten. Elke onvoorziene uitgave is een vaak onoverkomelijk probleem, omdat er geen reserves zijn. Hoe was je als je geen wasmachine hebt, ik ga hierbij nog steeds uit van mijn voorbeeld. Hoe kom je wel aan een wasmachine? Hoe verleidelijk is het om een televisie voor de kinderen te kopen, of een computer, zodat je ze tegemoet komt, want een moeder compenseert soms makkelijk, voor het ontstane leed waar zij haar kinderen in meeneemt.
Schulden ontstaan vaak als gevolg van een verkeerde start, van een verkeerde keuze, net iets te overmoedig, maar ook gewoon een stomme fout, een te grote uitgave, de verleiding van de maatschappij, waar we allemaal aan blootgesteld worden. Je bent altijd verantwoordelijk voor je schuld, als volwassene en weldenkend mens, is oorzaak en gevolg, verleiding en toegeven aan deze verleiding, altijd terug te herleiden naar een keuze die je op een bepaald moment hebt gemaakt.
Wanneer je de financiële middelen wel hebt om de genomen beslissing tot een goed einde te brengen is er niets aan de hand, maar in het geval van toch al een laag inkomen, met achterstallige uitbetalingen, dan wordt het steeds moeilijker om het hoofd boven water te houden.
Betalingsachterstanden worden in bedrijven ondergebracht bij incassoafdelingen. Het is mijn ervaring dat er altijd, ja heus, altijd sprake is van willekeur. Van gemeentes tot eenmansbedrijven, van wooncorporaties tot verzekeringsorganisaties, is er geen eensluidend beleid als het gaat om de aanpak of de behandeling van achterstallige betalingen. Het beleid wordt gemaakt door knappe doordenkers die de procedures en protocollen opstellen, soms niet wetende wat er feitelijk in de wereld aan ellende is.
Graag zou ik zien dat er een gedegen onderzoek zou komen naar betalingsgedrag, en dat aan de hand van de resultaten verschillende procedures omschreven zouden worden. Het blijft altijd bestaan dat er mensen regels aan hun laars lappen, of dit nou is met verkeersovertredingen of zoals waar het hier over gaat, in geval van betalen. Maar er zijn ook zoals hiervoor omschreven, mensen die door overmacht, of door verkeerde keuzes, in een proces van financiële ellende terecht komen. Deze laatste groep zou dienen te vallen onder een andere aanpak. Wel blijft het feit bestaan dat de verschillen moeilijk te constateren zijn, toch is het mijns inziens een uitdaging, om in een tijdperk van verharding, van veel te veel mensen op relatief kleine woon- en stadsoppervlakten, van grote stedenbeleid en afstandelijkheid, terug te keren naar een benadering van de individu.
Het cijfermatige inzicht in deze problematiek van armoede wordt zoals ik al eerder schreef door verschillende instanties gemeten. Er zijn organisaties zoals “De arme kant Van Nederland”[1] en vooral Sociale Diensten, onder supervisie van de overheid, die cijfers aanleveren, al naar gelang het doel van de meting. Een op de tien huishoudens wordt er gezegd, verkeert in een mogelijke problematische financiële situatie, uit dit cijfer valt niet af te leiden hoe ernstig het is.
Volgens een onderzoek van Pantheia[2] blijkt dat bijna 700.000 huishoudens in 2008 te maken hadden met een situatie waarin zij niet binnen een tijdsbestek van 3 jaar uit hun schulden konden komen. Langer dan drie jaar over de aflossing van je schulden doen, betekent in deze begrippen dat het om problematische schulden gaat.
Uit een onderzoek van SZW[3] is ook naar voren gekomen dat 1,9 miljoen Nederlandse huishoudens in meer of mindere mate betalingsachterstanden hebben.
Metingen tonen aan dat de meeste huishoudens vallen in de categorie van laagopgeleide en laagbetaalde mensen. Vaak betreft het alleenstaanden en werklozen.
De nieuwe tendens laat zich raden, naar aanleiding van de inzichten die er zijn en spoedig zullen worden getoond als gevolg van de kredietcrisis. Burgers hadden geen last hoeven te hebben van de gevolgen. De kredietcrisis trof in eerste instantie banken en verzekeringsbedrijven. Maar zoals altijd werkt het door, en is het zaak dat erger voorkomen wordt. In afwachting van de aanpak van het nieuwe huidige kabinet, hoop ik tegen misschien beter weten in dat Nederland in een opwaartse spiraal terecht komt, met welvaart voor een ieder.
[1] De Arme Kant van Nederland http://www.armekant-eva.nl/
[1] Pantheia http://www.eim.nl/index.cfm/1,1,0,0,html/Home
[1] Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/szw/documenten-en-publicaties
Vind ik leuk:
Wees de eerste om post te waarderen.
Sonja Super
Clementine Dancy
Kaj Elhorst
www.lifeisabitch.nl
leftwoman
Philologia
maydana
joostjj
pepermund
